عفونت کرم قلابدار-بیماری شایع در ایران

● تعریف انگل کرم قلابدار

کرم قلابدار نوعی انگل روده ای در انسان ها است که معمولا موجب اسهال خفیف و شکم درد می شود . عفونت شدید و جدی کرم قلابدار می تواند موجب بیماریها و مشکلات جدی برای نوزادان ، بچه ها ، زنان باردار و افرادی که دچار سوءتغذیه هستند ، شود. به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، عفونت کرم قلابدار اکثراٌ در آب و هوای استوایی و گرمسیری رخ می دهد و حدود ۱ بیلیون نفر یعنی۵/۱ جمعیت جهان به این نوع عفونت دچار می شوند.آلودگی با کرم‌های قلابدار از شایع‌ترین آلودگی‌های کرمی انسان است. دو نوع کرم قلابدار، انکیلوستوما دوئودوناله یا کرم قلابدار دنیای قدیم و نکاتور آمریکانوس یا کرم قلابدار دنیای جدید وجود دارد.

● اهمیت بیماری :

حدود یک میلیارد نفر از مردم جهان را آلوده کرده و روزانه ۹ میلیون لیتر خون انسان را هدر می‌دهند. این انگل اقدام به خونخوای می کند و مبتلایان به آن دچار کمخونی می شوند ، در ایران به‌ویژه مناطق چای‌کاری و برنج‌کاری شمال آلودگی به هر دو نوع کرم قلابدار شیوع دارد.

● سیکل زندگی کرم :

این کرم در حدود یک سانتی‌متر طول دارد و در روده کوچک انسان زندگی می‌کند. کرم بالغ در قسمت بالای روده باریک به‌سر می‌برد. هر کرم ماده روزانه ۲۰،۰۰۰ تخم می‌گذارد که با مدفوع دفع می‌شود. در شرایط مناسب پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت از تخم لارو آزاد می‌شود و در خاک زندگی کند. اگر لارو از دهان، و یا پوست وارد بدن انسان شود از راه جریان خون به شش می‌رسد و وارد حبابچه‌ها می‌شود و سرانجام به حلق و از آنجا به روده باریک می‌رسد و در آنجا طی مدت ۵ هفته بالغ می‌شود و شروع به خونخواری می کند. و در کم‌خونی پیش می‌آید. شدت بیماری با تعداد کرم، سن فرد و رژیم غذایی بستگی دارد. کودکان دچار کم‌خونی شدید، رنگ پریدگی، کاهش رشد و عوارض متعدد دیگر مانند یبوست، اسهال و طپش قلب می‌شوند. شدت بیماری در نزد زنان آبستن و شیرده و کسانی که احتیاج بیشتری به آهن دارند محسوس‌تر است. کرم‌های قلاب‌دار در سرتاسر دنیا وجود دارند بیماری‌زایی در نواحی روستایی ایران و مزارع چای و برنج و مناطقی که مستراح بهداشتی ندارند و یا از کود انسانی استفاده می‌شود و افراد با پای برهنه راه می‌روند بیشتر است لارو از راه پوست وارد بدن می‌شود. ممکن است هنگام ورود لارو کهیر و خیز همراه با خارش دیده شود. تشخیص کرم قلابدار : با بررسی مستقیم مدفوع در زیر میکروسکوپ می‌توان تخم کرم قلابدار را مشاهده کرد.

● کرم قلابدار معمولا در کجاها یافت می شود ؟

یکی از انواع معمول آن ( آن سی سلوستاما دوئاهونال) در جنوب اروپا ، شمال افریقا ، آسیای شمالی و قسمتی از آمریکای جنوبی دیده می شود ، نوع دوم آن ( نکیتورام اریکنوس ) در قرن اخیر در شمال شرقی آمریکا پراکنده شده اند .

● چگونه دچار کرم قلابدار می شویم ؟

شما می توانید با تماس مستقیم با خاک آلوده مخصوصا پابرهنه راه رفتن یا بلعیدن اتفاقی خاک آلوده دچار این عفونت شوید. کرمهای قلابدار چرخه زندگی پیچیده ای دارند که این چرخه در روده کوچک، آغاز و پایان می یابد . تخم های کرم قلابدار به خاک نمدار و گرم و سایه احتیاج دارند تا به کرم تبدیل شوند. این کرمها اغلب از طریق پاهای برهنه به داخل پوست نفوذ می کنند به داخل ریه ها راه می یابند از طریق دهان و بلع به دستگاه تنفسی و نهایتا خود را به روده کوچک می رسانند . این جریانات حدود یک هفته طول می کشد . در روده کوچک کرم ها بزرگ شده و به کرم نیم اینچی تبدیل می شوند و خود را به دیواره روده می چسبانند و خون می مکند . کرم های بزرگ ۱۰۰ تخم تولید می کنند . این تخم ها در مدفوع ( دستشویی) دفع می شوند. اگر تخم ،خاک آلوده و شرایط لازم و کافی داشته باشد از تخم در آمده پوست اندازی می کند و بعد از ۵ الی ۱۰ روز به کرم عفونی تبدیل می شود.

● چه کسانی بیشتر در معرض این نوع کرم قرار دارند ؟

در مناطقی که کرم قلابدار شایع است افرادی که با خاک حاوی مدفوع انسانی و حیوانی تماس مستقیم داشته باشند بیشتر احتمال دارد به این نوع مرض مبتلا شوند. بچه ها چون با چیزهای آلوده و پابرهنه بازی می کنند بیشتر در معرض این نوع عفونت قرار دارند . از انجا که کرمها برای بزرگ شدن به خاک احتیاج دارند این عفونت از طریق شخصی به شخصی منتقل نمی شود . ارتباط بچه ها در موسسات و مهدکودکها احتمال این عفونت را شدت نمی دهد.

● پیشگیری و کنترل کرم قلابدار :

پیشگیری با توجه به خون‌خواری کرم قلابدار و کم‌خونی ناشی از آن، اجرای اقدامات پیشگیرانه زیر ضروری است . - استفاده از مستراح‌های بهداشتی - عدم استفاده از کود انسانی و پوشیدن کفش و رعایت بهداشت - کارگران مزارع مخصوص شالیزازها باید چکمه های بلند وسالم بپوشند - سبزی را باید با مواد ضدعفونی کننده مناسب گندزدایی کرد و پس از شستشو با آب سالم از آن‌ها استفاده کرد. در صورت مسافرت به مناطقی که این انگل شیوع دارد مانند مناطق شمالی باید از تماس زیاد با خاک و ماسه های ساحل خودداری کرد این انگل قابل درمانی است درصورتی که فردی به انگل آلوده باشد می تواند با مراجعه به پزشک و استفاده از ترکیبات مبندازول و لوامیزول درمان کرد. در عین حال با توجه به کم‌خونی ناشی از بیماری باید بیمار با رژیم‌های غذایی آهن دار و یا استفاده از قرص آهن کم بود آهن را جبران نماید.

● علائم کرم قلابدار چیست؟

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، خارش و تحریک پوست در جاهایی از بدن که با خاک و شن تماس پیدا می کند معمولا اولین نشانه این عفونت و آلودگی است . وقتی کرم حشره به داخل پوست نفوذ کند این علایم بروز می کند. ممکن است عفونت ساده و خفیف باشد و هیچ علایمی نداشته باشد اما عفونت شدید می تواند موجب کم خونی ، درد شکم ، کم اشتهایی و کاهش وزن شود . عفونت شدید و مزمن جلوی رشد فکری و بلوغ را می گیرد.

● آیا عفونت کرم قلابدار می تواند موجب مشکلات جدی شود ؟

بله . مهم ترین خطری که کرم قلابدار موجب می شود افزایش کم خونی و کمبود پروتیین است که نتیجه کم شدن خون می باشد .وقتی بچه ها مرتبا با کرمهای مختلف آلوده می شوند کمبود آهن و پروتیین می تواند جلوی رشد و بلوغ فکری آن ها را بتعویق بیاندازد. عفونت این نوع کرم گاهی موجب خستگی ، تنگی نفس و بزرگ شدن قلب و تپش های نامرتب می شود. گاهی بخصوص در بین نوزادان این نوع کرم، مهلک و کشنده است .

● اگر فکر کردم به عفونت کرم قلابدار مبتلا هستم چکار باید بکنم ؟

به پزشک خود مراجعه کنید . این نوع عفونت و آلودگی با مشاهده تخم کرم قلابدار از طریق آزمایش و نمونه گرفتن از مدفوع تشخیص داده می شود.

● معالجه و درمان کرم قلابدار چیست ؟

در برخی کشورها که ابتلا به کرم قلابدار شایع و معمول است عفونت های خفیف درمان نمی شوند. در آمریکا عفونت کرم قلابدار بطور کلی در طی ۱-۳ روز پس از تجویز دارو درمان می شوند . به نظر می اید این داروها خیلی موثرند و اثرات جانبی ندارند.برای بچه های زیر ۲ سال معالجه و درمان باید توسط پزشک متخصص کودکان تشخیص داده شود. آزمایش مدفوع دیگری ۱ الی ۲ هفته بعد از معالجه و درمان انجام میشود اگر عفونت همچنان موجود باشد درمان دوباره تکرار می شود . اگر فرد دچار کم خونی باشد مکمل های آهن تجویز می شود . پزشک داروهای خوردنی مثل albendazole، mebendazole،pyrantel pamoate تجویز می کند به دلیل اثرات دارو بر جنین این داروها برای زنان باردار تجویز نمی شوند و به افراد کم خون مکمل آهن توصیه می شود.

● چگونه می توان از این نوع کرم جلوگیری کرد ؟

در مناطقی که کرم قلابدار شایع است و امکان دارد مدفوع انسان وحیوان در خاک و شنش موجود باشد نباید پای برهنه راه رفت و بدون دستکش به خاک دست زد.